سيد محمد عارف موسوى نژاد
105
سى و پنج عالم ( از عالمان تأثيرگذار افغانستان در سده اخير ) ( فارسى )
امين عاملى و علامه شيخ آقا بزرگ تهرانى . بزرگانى كه از سردار كابلى اجازه روايت دارند عبارتند از : شيخ محمد على اردوبادى ، مرتضى مدرسى گيلانى و سيد شهاب الدين مرعشى نجفى . هجرت از عراق به ايران سرداركابلى پس از رسيدن به قلّهء بلند اجتهاد و احاطهء كامل بر كلام ، حديث ، رجال ، ادبيات عرب ، فلسفه ، عرفان ، علوم غريبه و نيز كسب مهارت در رياضيات و تسلط بر زبانهاى انگليسى ، عربى ، اردو ، هندى ، سانسكريت و پشتو و نيز آشنايى با زبانهاى فرانسوى و لاتين ، تصميم گرفت نجف را ترك نمايند . هرچند دوران تبعيد وى به پايان رسيده بود و عبدالرحمانخان نيز در افغانستان نبود ، اما افرادى كه از حكومت عبدالرحمان خان باقى مانده بودند ، بازماندگان شهداى شيعه كه توسط دژخيمانش به خاك و خون كشيده شده بودند را به عنوان برده در بازارها مىفروختند ، كشور هم بر اثر تحميل جنگهاى متعدد از طرف استعمار انگليس تبديل به ويرانه شده بود ، حبيب اللّه خان فرزند عبدالرحمان خان يكى ديگر از عمّال انگليس ، مجرى سياست انگلستان بعد از پدرش بود و آزادى خواهان با بيرحمانه ترين شكل شكنجه به جوخههاى اعدام سپرده مىشدند ، لذا سردار كابلى پس از اينكه حوزهء علميهء نجف را ترك كرد ، به افغانستان نرفت ، با توجه به آشنايى وى و پدرش با اهالى كرمانشاه و نيز نزديكى اين شهر به عتبات ، در سال 1310 قمرى به همراه پدر از عراق به ايران آمد و در شهر كرمانشاه تا پايان عمر ماندگار شد . وى پس از ورود به كرمانشاه و اقامت در آن شهر ، به تحصيل و كسب علم ادامه داد ، سفرهاى طولانى و زيادى به شهرهايى چون تهران ، قم و مشهد داشت و به اندوختههاى خود افزود و با توجه به توانايى علمى كه داشت ، كرمانشاه را به دانشگاه اسلامى تبديل كرد .